डेथ भ्यालीका चल्ने ढुङ्गाहरू आफैँ सर्छन्, र तिनलाई धकेल्ने पातलो बरफ हो

सन् २०१३ डिसेम्बर २० मा डेथ भ्यालीको सुकेको तालको सतहमा ६० भन्दा बढी ढुङ्गाहरू एकै समयमा सरे, र कसैले अनुमान गर्नु परेन। यन्त्रहरूले घटना रेकर्ड गरे। ढुङ्गाहरू प्रतिमिनेट २ देखि ५ मिटरका दरले चिप्लिए, यति पातलो तैरिरहेको बरफले धकेलिएर कि अघिल्ला अनुसन्धानकर्ताहरूले बरफलाई कारण नै मानेका थिएनन्।

यो ठाउँ क्यालिफोर्नियाको डेथ भ्याली राष्ट्रिय निकुञ्जमा रहेको रेसट्र्याक प्लाया हो, एउटा समतल सुकेको ताल। सयौँ ढुङ्गाहरू त्यहाँ छन्, पछाडि हिलोमा काटिएका लामा धर्कासहित, केही धर्का सयौँ मिटर लामा। केही ढुङ्गाको तौल ३२० किलोग्रामसम्म छ। चल्ने ढुङ्गाको खबर सन् १९४८ मा छापियो, र अनुमान ६० वर्षभन्दा बढी चल्यो। प्रस्तावित कारणहरूमा आँधी जत्तिकै बलियो हावा, धुलोका भुमरी, शैवालको चिप्लो तह र ढुङ्गा उचाल्ने बाक्लो बरफ थिए।

सन् २०११ मा स्क्रिप्स समुद्र विज्ञान संस्थाका वैज्ञानिक रिचर्ड नोरिस र उनका भाइ जेम्स नोरिसले शान्त निगरानी राखे। निकुञ्जको अनुमतिमा उनीहरूले गतिमा चल्ने GPS यन्त्र जडान गरिएका १५ वटा ढुङ्गा राखे। ती ढुङ्गा बाहिरबाट ल्याइएका थिए, किनकि निकुञ्जले स्थानीय ढुङ्गा प्रयोग गर्न दिएन। मौसम केन्द्रले हरेक सेकेन्ड हावाको झोक्का रेकर्ड गर्यो र क्यामेराले हिउँदभरि निगरानी गर्यो। पर्खाइ दुई हिउँद चल्यो।

सन् २०१३ को नोभेम्बर अन्त्यतिर वर्षा र हिउँले प्लायाको दक्षिणी भागमा बढीमा करिब १० सेन्टिमिटर गहिरो उथलो पोखरी बनायो। टोलीले पोखरी रहेका साढे दुई महिनामा पाँचवटा गति घटना दस्तावेज गर्यो। डिसेम्बर ४ मा यन्त्र जडान गरिएका दुई ढुङ्गा, एउटा १६.६ किलोग्राम र अर्को ८.२ किलोग्रामको, करिब १५३ मिटर टाढा भएर पनि छ सेकेन्डभित्रै सर्न थाले। प्रत्येक १६ मिनेटमा करिब ६५ मिटर चिप्लियो। डिसेम्बर २० मा ६० भन्दा बढी ढुङ्गा सरे, रेकर्ड गरिएको सबैभन्दा ठूलो घटना। डिसेम्बर र जनवरीभरि केही ढुङ्गा धेरै चरणमा गरी २२४ मिटरसम्म पुगे।

विधि सरल छ: चिसो रात र उथलो पोखरी चाहिन्छ। राति पानी ३ देखि ६ मिलिमिटर बाक्लो बरफको पातामा जम्छ। बिहान अबेरको घामले ती पातालाई दशौँ मिटर चौडा तैरिने टुक्रामा तोड्छ। प्रतिसेकेन्ड करिब ४ देखि ५ मिटरको हल्का हावाले टुक्राहरू धकेल्छ। एउटा टुक्रा ढुङ्गामा अडेस लाग्छ र त्यसलाई अगाडि धकेल्छ। ढुङ्गा गुड्नुको सट्टा नरम हिलोमा चिप्लिन्छ र दशकौँसम्म मानिसलाई अलमल्याएको धर्का काट्छ। पानी सुकेपछि धर्का बाँकी रहन्छ।

यो गति छुटाउन सजिलो छ। प्रतिमिनेट २ देखि ५ मिटर भनेको प्रतिसेकेन्ड केही सेन्टिमिटर मात्र हो, त्यो पनि पानी र बरफमुनि, र ९९ प्रतिशत समय सुक्खा रहने तालमा। अर्को पोखरी बन्न एक दशकभन्दा बढी लाग्न सक्छ। एउटा इमानदार सीमा बाँकी छ: टोलीले साना र मध्यम ढुङ्गा सरेको देख्यो। ३२० किलोग्रामका सबैभन्दा ठूला ढुङ्गा सरेको देखिएको छैन, र त्यही पातलो बरफले तिनलाई धकेल्न सक्छ कि सक्दैन, प्रश्न खुला छ।

रहस्य यति लामो टिक्यो किनकि कारण धेरै सानो थियो। न आँधी, न बाढी। केवल बरफको पातलो तह, हल्का हावा र समय।