यो माछाको टाउको पारदर्शी छ, र यसका आँखा त्यसभित्र छन्

ब्यारलआइ माछाले आफ्ना आँखा टाउकोभित्रै बोकेको छ। सफा, तरलले भरिएको गुम्बजले माछाको टाउकोको माथिल्लो भाग छोप्छ, र त्यसबाट सिधै माथि हेर्ने दुई चम्किला हरिया नली-आकारका आँखा देखिन्छन्।

यो माछा, Macropinna microstoma, करिब ६०० देखि ८०० मिटर गहिराइको गहिरो समुद्रमा बस्छ, जहाँ सूर्यको उज्यालो अन्धकारतिर हराउँछ। यो करिब १५ सेन्टिमिटर मात्र बढ्छ, पानीमा लगभग नचली बस्छ, र छायाँहरूका लागि आफूमाथिको संसार हेर्छ। मोन्टेरे बे एक्वेरियम रिसर्च इन्स्टिच्युट, MBARI, का अनुसन्धानकर्ताहरूले यो अनौठो टाउको वास्तवमा कसरी काम गर्छ भन्ने लामो समयदेखिको पहेली सुल्झाए।

सन् १९३९ देखि चलेको रहस्य

वैज्ञानिकहरूले ब्यारलआइको पहिलो वर्णन सन् १९३९ मा गरे। दशकौंसम्म तिनका नली-आकारका आँखाले उज्यालो राम्रोसँग सङ्कलन गर्ने थाहा थियो, तर आँखा स्थानमै स्थिर देखिन्थे, केवल माथितिर हेर्ने सुरुङ दृष्टिमा बन्द। खानका लागि यसको अर्थ थोरै थियो। केवल माथि हेर्न सक्ने माछाले आफ्नै मुखअगाडिको खाना देख्न सक्दैन।

अर्को समस्या गुम्बज आफैं थियो। जालमा माथि ल्याइएका नमुनाहरू क्षतिग्रस्त आइपुग्थे, र नाजुक पारदर्शी ढाल यात्रामा बाँच्दैनथ्यो। माछाका चित्रहरूले यसलाई छोडिदिन्थे। यो प्रजाति आफ्नो सबैभन्दा विशिष्ट विशेषताबिना आधा शताब्दीसम्म चिनियो।

जालले नष्ट गरेको कुरा रोबोटले देख्यो

MBARI का अनुसन्धानकर्ता ब्रुस रोबिसन र किम राइसेनबिख्लरले टाढाबाट सञ्चालित सवारी प्रयोग गरी गहिराइमा जीवित ब्यारलआइ छायाङ्कन गरे र जीवित ल्याइएको एउटाको अध्ययन गरे। तिनको शोधपत्रले आँखा स्थिर हुँदै होइनन् भन्ने देखायो। ती पारदर्शी ढालभित्र घुम्छन्, घुम्ने आधारमा राखिएका दुरबिनजस्तै। माछाले माथि शिकार खोज्दा आँखा माथि हेर्छन्, र खाना खान फर्किंदा अगाडि घुम्छन्।

आँखाका हरिया आवरणले माथिबाट आउने सूर्यको उज्यालो छान्न मद्दत गर्न सक्छ, जसले माछाले जेली र अन्य जनावरहरूको मधुरो चमक छुट्याउन सक्छ। मुखमाथि आँखाजस्ता देखिने दुई गाढा थोप्ला आँखा होइनन्। ती नाकका प्वालजस्ता गन्ध अङ्ग हुन्।

शरीरको बाँकी भागले पनि उही धैर्य रणनीति अपनाउँछ। ठूला समतल पखेटाले ब्यारलआइलाई लगभग पूर्ण स्थिर रहन र सटिक रूपमा चल्न दिन्छ। यसको मुख सानो र छनोटपूर्ण छ, पेट ठूलो छ, र जालमा परेका माछाका पेटमा जेलीका टुक्रा पाइएका थिए। रोबिसनको कार्य सिद्धान्त: माछा जेलीजस्ता जनावरमुनि पर्खिन्छ, नजिकै फसेका वा बगेका साना शिकार हेर्छ, आँखा अगाडि घुमाउँछ, र माथि उठेर लिन्छ।

किन यो महत्त्वपूर्ण छ

ब्यारलआइले गहिरो समुद्रको जीवविज्ञान कति क्षतिग्रस्त प्रमाणमा बनेको थियो भन्ने सम्झाउँछ। यो जनावर तब मात्र बुझियो जब वैज्ञानिकहरूले यसलाई जीवित, आफ्नै अँध्यारो पानीमा, टाउको साबुतक्षुण्ण अवस्थामा हेरे। सफा गुम्बजले ती मूल्यवान आँखालाई यसले वरपर शिकार गर्ने जेलीका डंक मार्ने कोषहरूबाट जोगाउँछ। विकासले यो माछालाई देखावटीका लागि झ्याल दिएन। यसले ढालसहितको निगरानी टावर दियो।

स्रोतहरू

MBARI ले घुम्ने आँखा र पारदर्शी ढालसहित ब्यारलआइ रहस्य सुल्झाउने रोबिसन र राइसेनबिख्लरको अनुसन्धान प्रतिवेदन गर्यो। ScienceAlert ले प्रजाति, यसको ६०० देखि ८०० मिटर गहिराइ दायरा, र सन् २००९ मा यसका आँखा अगाडि घुम्ने निष्कर्षको सारांश दियो।