तपाईंको टाउको तपाईंको खुट्टाभन्दा बूढो छ। परमाणु घडीले यो प्रमाणित गर्‍यो।

तपाईंको टाउको तपाईंको खुट्टाभन्दा बूढो छ। यो कुनै पहेली होइन। यो मापन गरिएको तथ्य हो, र तपाईं उभिएको हरेक दिन यो फरक अलिकति बढ्छ।

अमेरिकाको राष्ट्रिय मानक तथा प्रविधि संस्थान NIST का भौतिकशास्त्रीहरूले सन् २०१० मा दुई प्रयोगात्मक परमाणु घडी प्रयोग गरेर यो कुरा प्रमाणित गरे। प्रत्येक घडीले एउटै आल्मुनियम आयनको कम्पन गनेर समय मापन गर्थ्यो। तीमध्ये एउटा घडी करिब ३ अर्ब ७० करोड वर्षमा एक सेकेन्डभन्दा कम फरक पर्छ।

एक फिट उचाइ नै पर्याप्त भयो

टोलीले दुई घडीलाई ७५ मिटर लामो अप्टिकल फाइबरले जोड्यो र एउटा घडीलाई केवल ३३ सेन्टिमिटर, करिब एक फिट, माथि उठायो। माथिल्लो घडी छिटो चल्यो। त्यो पृथ्वीको केन्द्रबाट अलिकति टाढा थियो, गुरुत्वाकर्षण अलि कमजोर महसुस गर्‍यो, र त्यसका लागि समय अलि छिटो बित्यो। अल्बर्ट आइन्स्टाइनको सामान्य सापेक्षतावादले ठीक यही भविष्यवाणी गर्छ।

प्रभाव यति सानो छ कि कसैले महसुस गर्दैन। NIST का अनुसार ७९ वर्षको जीवनमा फरक करिब ९० अर्बौं भाग सेकेन्ड मात्र हुन्छ। परिणाम सन् २०१० सेप्टेम्बर २४ मा Science पत्रिकामा प्रकाशित भयो। सापेक्षतावादको यो भाग रकेटको सट्टा सिँढीको मापनमा देखाइएको त्यो पहिलो पटक थियो।

चल्ने घडी ढिलो चल्छ

तिनै घडीहरूले आइन्स्टाइनको दोस्रो भविष्यवाणी पनि समाते। एउटा घडीको आयनलाई केही मिटर प्रति सेकेन्डको गतिमा, करिब २० माइल प्रति घण्टा हिँड्ने गाडीजस्तै गतिमा चलाउँदा त्यो घडी स्थिर साथीभन्दा ढिलो चल्यो। गतिले समय ढिलो बनाउँछ। उचाइले छिटो बनाउँछ।

सन् २०२२ मा NIST र कोलोराडो बोल्डर विश्वविद्यालयको संयुक्त संस्थान JILA का भौतिकशास्त्रीहरूले करिब एक लाख अति चिसा स्ट्रोन्सियम परमाणुहरूको बादलभित्र केवल एक मिलिमिटर टाढा रहेका घडीहरू तुलना गरे। बादलको माथिल्लो भाग तल्लो भागभन्दा फरक गतिमा चल्यो। Nature मा प्रकाशित ती नतिजाले अहिलेका उत्कृष्ट घडीभन्दा ५० गुणा सटीक घडीको बाटो देखाउँछन्।

सानो प्रभाव किन महत्त्वपूर्ण छ

GPS उपग्रहहरू पृथ्वीभन्दा धेरै माथि छन्, जहाँ समय छिटो बग्छ, र तिनीहरू छिटो पनि चल्छन्, जसले समय ढिलो बनाउँछ। दुवै प्रभाव नसच्याए प्रणालीले दिने स्थान धेरै बिग्रन्छ। एक मिलिमिटर उचाइ महसुस गर्न सक्ने घडीले एक दिन गुरुत्वाकर्षण मापन गरेर पृथ्वीको आकार नै नक्सा गर्न सक्छ।

त्यसैले सिँढी चढ्दा भौतिकी स्पष्ट छ। माथि उभिएको व्यक्ति, लगभग नाप्नै नसकिने फरकले, तल उभिएको व्यक्तिभन्दा अलि छिटो बूढो हुन्छ।

स्रोतहरू

NIST ले सन् २०१० को प्रयोग, ३३ सेन्टिमिटरको उचाइ फरक र ९० अर्बौं भाग सेकेन्डको आँकडा आफ्नै विज्ञप्तिमा जनाएको हो। ScienceDaily ले सन् २०२२ मा Nature मा प्रकाशित JILA को मिलिमिटर मापनको समाचार दिएको हो।