चन्द्रमा हरेक वर्ष करिब एउटा नङको चौडाइले पृथ्वीबाट टाढिँदै छ

चन्द्रमा बिस्तारै टाढिँदै छ। ५० वर्षभन्दा बढी समयका मापनले यो पृथ्वीबाट हरेक वर्ष करिब ३.८ सेन्टिमिटर, अर्थात् १.५ इन्च, टाढा सर्दै गरेको देखाउँछ। यो गति करिब नङ बढ्ने गतिजत्तिकै हो।

उज्यालोबाट बनेको मापनी

अपोलो ११, १४ र १५ का अन्तरिक्षयात्रीले चन्द्र सतहमा रेट्रोरिफ्लेक्टर भनिने साना ऐनाका समूह छाडे। तिनलाई बिजुली चाहिँदैन। न्यु मेक्सिको, फ्रान्स, इटाली र जर्मनीका वेधशालाले तिनतर्फ लेजर पठाउँछन् र उज्यालो फर्कन कति समय लाग्छ भनेर नाप्छन्। उज्यालोको गति थाहा भएकाले समयले दूरी एक इन्चभन्दा कम फरकमा दिन्छ। नासाको जेट प्रपल्सन प्रयोगशालाका वैज्ञानिकका अनुसार ती मापनले दूरी हरेक वर्ष १.५ इन्च बढेको देखाउँछ। चन्द्रमा औसतमा करिब ३८५,००० किलोमिटर टाढा छ, त्यसैले वार्षिक परिवर्तन पूरै दूरीको तुलनामा सानो छ। तर वर्षैपिच्छेका मापनले यो सर्ने कुरा निश्चित बनाएको छ।

ज्वारले धकेल्छ

कारण ज्वार हो। चन्द्रमाको गुरुत्वले पृथ्वीका समुद्रलाई उठाउँछ। पृथ्वी चन्द्रमाले परिक्रमा गर्नेभन्दा छिटो घुम्छ, त्यसैले घूर्णनले ती उठेका भागलाई चन्द्रमाको स्थानभन्दा अलि अगाडि तान्छ। ती भागको आफ्नै गुरुत्व हुन्छ, र त्यो बलले चन्द्रमालाई उसको कक्षमा अगाडि तान्छ। कक्षमा अगाडि धकेलिएको वस्तुले ऊर्जा पाउँछ र फराकिलो बाटोमा जान्छ। नासाले यही आदानप्रदान अर्को पाटोबाट पनि बुझाउँछ। चन्द्रमाको कक्षले पाउने ऊर्जा मुख्यतः पृथ्वीका समुद्र र पृथ्वीको घूर्णनबाट आउँछ। चन्द्रमाले पाउँदा पृथ्वीले थोरै घूर्णन गुमाउँछ। हाम्रो दिन धेरै सानो मात्राले लामो हुन्छ, जीवनकालमा थाहा पाउन नसकिने, तर अभिलेखमा वास्तविक।

सधैं यति ढिलो वा यति टाढा थिएन

चन्द्रमा पृथ्वीको धेरै नजिक बनेको थियो, र पृथ्वीका पुराना दिन २४ घण्टाभन्दा धेरै छोटा थिए। प्राचीन ज्वारले बनाएका चट्टानका तह र जीवाश्म मुगा तथा शंखका वृद्धि घेराले टाढाको विगतमा २४ घण्टाभन्दा निकै छोटा दिन देखाउँछन्। समुद्र, महादेश र समुद्री सतहको आकार बदलिँदा सर्ने गति पनि समयसँगै बदलियो। ३.८ सेन्टिमिटरको अंक आजको दर हो, सिधै नापिएको, पृथ्वीको पूरै इतिहासका लागि मानिएको दर होइन।

के बदलिन्छ, के बदलिँदैन

आज जीवित कसैका लागि नाटकीय कुरा हुँदैन। पूर्ण सूर्यग्रहणले एउटा दीर्घकालीन परिवर्तन दिन्छ। चन्द्रमा अहिले हाम्रो आकाशमा सूर्यको चक्रलाई लगभग ठ्याक्कै छोप्छ, त्यसैले पूर्ण ग्रहण त्यस्तो देखिन्छ। चन्द्रमा टाढिँदै जाँदा सानो देखिनेछ, र धेरै टाढाको भविष्यमा पूर्ण ग्रहण रोकिनेछ र घेरा आकारका ग्रहण मात्र बाँकी रहनेछन्। त्यो दिन करोडौं वर्ष पर छ। अहिलेका लागि तथ्य सरल र अनौठो छ। सन् १९६९ मा चन्द्रमामा छाडिएको ऐनाको प्यानल अझै काम गरिरहेको छ, र त्यसले भन्छ, हाम्रो नजिकको छिमेकी गत वर्षभन्दा एउटा नङको चौडाइले टाढा छ।

स्रोत

नासा जेट प्रपल्सन प्रयोगशाला र नासा साइन्स, तल लिंक गरिएको।